Automatische orgaandonatie is voor Ursie Lambrechts nog een brug te ver

De Tweede Kamer buigt zich begin volgend jaar over de toekomst van de orgaandonatie. Vijf jaar geleden werd een wet ingevoerd die bepaalt dat burgers tijdens hun leven moeten aangeven of ze na hun dood hun organen willen afstaan. Er is nog steeds een groot gebrek aan organen.

D66-Kamerlid Ursie Lambrechts wil dat iedere Nederlander op zijn legitimatiebewijs aangeeft of hij na overlijden zijn organen wil afstaan. Haar voorstel vindt brede steun in de Tweede Kamer. Maar automatische orgaandonatie, het ‘ja, tenzij-principe’, is voor haar een brug te ver.

- Wat is er mis met de huidige manier van registreren?

Lambrechts: ‘Iedereen heeft de afgelopen jaren een formulier thuisgestuurd gekregen waarop de persoon in kwestie kon invullen of hij of zij orgaandonor wil zijn. Het probleem is dat veel te weinig mensen het formulier hebben teruggestuurd. Ze schrikken vaak terug voor het idee als ze er zo mee geconfronteerd worden. Dit systeem levert echt te weinig donoren op. Op dit moment is slechts twintig procent van de Nederlanders donor. En daarbij komt dat lang niet iedereen als donor geschikt is, met lange wachtlijsten als gevolg. Voor een niertransplantatie moet je vierenhalf tot vijf jaar wachten. Velen halen dat gewoon niet. Die zijn binnen één, twee jaar dood.’

- Het formulier wordt standaard aangeboden aan iedereen die achttien jaar is geworden. Is dat niet te vroeg?

‘Ik vind het niet slecht om mensen op jonge leeftijd te laten kiezen. Beter dat dan wanneer ze zwaar ziek zijn of een ziek familielid in de buurt hebben. Dat maakt het vaak moeilijker om ‘ja’ in te vullen.’

- Waarom registratie op het paspoort?

‘Omdat ik ervan overtuigd ben dat dit meer donoren zal opleveren. In een aantal Amerikaanse staten gebeurt het al zo en daar zijn de resultaten hoopgevend. Het hoeft trouwens niet per se om een paspoort te gaan. Het mag ook op het rijbewijs staan of op de nieuwe zorgpas. Het grote pluspunt is dat het simpel en laagdrempelig is. Je drukt aan de bovenkant van het document twee hokjes, ‘ja’ en ‘nee’. De bezitter hoeft het vakje van zijn keuze alleen maar aan te kruisen.’

- Maar dat kunnen mensen toch even goed nalaten?

‘Dat is waar, maar je zet er op deze manier wel meer druk achter. Want wie een paspoort of zorgpas aanvraagt moet toch al allerlei gegevens invoeren. Daarbij komt dat ik het een slechte zaak vind als we uit gebrek aan organen campagne moeten gaan voeren om levende donoren te werven. Er bestaan grote gezondheidsrisico’s voor een gezond persoon die een nier afstaat. Voordat dat hele circus in gang wordt gezet zijn er nog genoeg andere, eenvoudiger oplossingen.’

- In België is iedereen automatisch orgaandonor, tenzij hij of zij bezwaar aantekent. Moeten we in Nederland die kant op? ‘Uit recent onderzoek van het Rathenau-instituut blijkt dat ruim zestig procent van de Nederlanders daar ook voorstander van is. Wij willen niet zo ver gaan, omdat het niet nodig is. Er komen veel nieuwe donoren bij als we het systeem met de paspoorten invoeren.’

- Moet een ‘ja-zegger’ voorrang krijgen ten opzichte van de ‘nee-zeggers’ als hij zelf een orgaantransplantatie nodig heeft?

‘Ik vind dat zeer bespreekbaar, al zou ik het niet zo hard willen stellen. Ik zeg liever: de ‘nee-zeggers’ komen onderaan de wachtlijst te staan.’

- Staat u zelf als donor geregistreerd?

‘Ik zou het eerlijk gezegd niet weten. Als dit ooit aan mij is gevraagd, zal ik het wel hebben gedaan.’