Levensbeschouwing en orgaandonatie

Hoe denkt de Islam over orgaandonatie? Klopt het dat er protestante kerken zijn die hun leden adviseren zich niet in te schrijven in het Donorregister? Is de katholieke kerk altijd een voorstander?

Dergelijke vragen worden de Stichting Donorvoorlichting (inmiddels NIGZ-Donorvoorlichting) met enige regelmaat gesteld.
Een antwoord in de trant van ‘alle religies zijn positief over dit onderwerp’ doet niet altijd recht aan de grote diversiteit van levensbeschouwelijke
stromingen. Tevens verklaart het niet waarom zo veel mensen juist vanuit hun religieuze of levensbeschouwelijke overtuiging worstelen
met de vraag wel of geen donor te worden. Eind 2001 besloot de SDV dan ook een onderzoek te starten naar de officiële standpunten van uiteenlopende stromingen.
Hierbij ging het niet alleen om religieuze en andere kerkelijke stromingen, maar ook om levensbeschouwelijke, zoals humanisme en new age.

Opzet van het onderzoek

Het onderzoek begon in december 2001 en is inmiddels afgerond. Het werd uitgevoerd door het onderzoeksbureau KASKI uit Nijmegen, dat
gespecialiseerd is in onderzoek over levensbeschouwelijke onderwerpen. De onderzoekers werden in de opzet, uitvoering en rapportage van commentaar
en advies voorzien door een onderzoeksbegeleidingscommissie waarin een aantal hoogleraren en universitair hoofddocenten zitting
hadden. Eerst moest besloten worden, gelet op onder andere numerieke omvang en maatschappelijke invloed, welke stromingen werden onderzocht.
Uiteindelijk werd gekozen voor een uitgebreid onderzoek naar katholicisme, protestantisme en islam en beperktere aandacht voor hindoeïsme,
boeddhisme, jodendom, new age en humanisme. Het onderzoek bestond uit twee onderdelen. Om te beginnen is in kaart gebracht wat de voornaamste opvattingen,
standpunten en gezaghebbende uitspraken zijn van verschillende in Nederland voorkomende religies en levensbeschouwingen. Subvragen
hierbij waren wat men binnen de stroming in kwestie weet over orgaanen weefseldonatie, welke waarden/geloofsovertuigingen hierbij een rol
spelen en tot welke standpunten men vervolgens komt. Tevens is stilgestaan bij de vraag of deze standpunten worden uitgedragen en of de aanhangers
verplicht zijn ze over te nemen of niet. Na dit inventariserende deel, dat bestond uit een literatuurstudie en consultatie van deskundigen, vond
een analyse plaats. Door middel van gesprekken met individuele religieuze dan wel beleidsmatige vertegenwoordigers werd het beeld gecomplementeerd.
Deze gesprekken waren bedoeld om in kaart te brengen waarop men zich baseert als men zegt dat de stroming in kwestie orgaandonatie goed- dan
wel afkeurt, transplantatie wel of niet ondersteunt en registratie al dan niet zinvol acht. Deze gesprekken werden ook gevoerd met het doel een
inschatting te maken van het draagvlak voor verdere besprekingen van het thema en doelgroepgerichte voorlichting. Uiteindelijk heeft het onderzoek geresulteerd
in een overzicht van officiële standpunten, principes en belevingen rondom dit onderwerp binnen de verschillende stromingen. Het onderzoeksverslag
wordt afgesloten met de spanningspunten per stroming en aandachtspunten voor de voorlichting.

Masterclass Transcriptum

Nu is het zaak een dergelijk theoretisch en theologisch onderzoek om te vormen tot een masterclass waar de deelnemers ook echt iets aan hebben.
De samenstellers van de masterclass ethiek en levensbeschouwelijke zaken op 23 mei hopen dat met hun programma de nodige bagage mee naar huis wordt
gegeven. Het doel is de deelnemers in grote lijnen kennis te laten maken met de opvattingen van de verschillende stromingen en aan te geven bij
welke (sub)stroming het onderwerp orgaandonatie een rol van betekenis speelt. Tevens leren de deelnemers te herkennen wanneer levensbeschouwing
bij bijvoorbeeld nabestaanden een prominente plaats inneemt (of kan innemen) bij de besluitvorming. Na een presentatie van de onderzoeksbevindingen,
met een overzicht van de verschillende officiële standpunten, gaan de deelnemers zelf aan de slag. Via een realistische casus
wordt aan de deelnemers gevraagd wat ze verwachten bij een bepaalde stroming. De deelnemers kunnen zelf kiezen uit een drietal stromingen en
de casus zal worden begeleid door een inhoudelijk deskundige. Daarna wordt de ochtend plenair voortgezet met een rondetafelgesprek
door de aanwezige deskundigen, die vervolgens dit onderdeel van de masterclass afronden. De deelnemers krijgen overigens allemaal
het rapport in boekvorm mee naar huis. Deze materie leent zich goed voor verdere bestudering.

Noot van de redactie:

Bent u door het lezen van dit artikel nieuwsgierig geworden naar het onderwerp ethiek en levensbeschouwelijke zaken? Wilt u meningen
horen over orgaandonatie binnen de diverse geloofsovertuigingen die u in uw ziekenhuis kunt tegenkomen? Wilt u handvatten aangereikt krijgen
om dilemma’s bij orgaandonatie beter te hanteren? Onder leiding van de heer drs. B. Elbertse (NIGZ-Donorvoorlichting) en prof. dr. I. de Beaufort, hoogleraar
ethiek Erasmus Universiteit te Rotterdam, worden deze thema’s besproken en behandeld. Deze laatste zal de ethische aspecten van donatie
behandelen. Meer hierover treft u op pagina 18. Schrijf u nu in voor de masterclass ethiek & levensbeschouwelijke zaken van Transcriptum. Deze
vindt plaats op 23 mei 2003. Inschrijven is mogelijk via onze website www.transplantatiestichting.nl/transcriptum.

auteur
drs. B. Elbertse, programmacoördinator orgaandonatie NIGZ Donorwerving